Zima w zakładzie pracy to nie tylko kwestia włączenia ogrzewania. Niska temperatura, śliskie nawierzchnie, śnieg, wiatr, krótszy dzień i mokra odzież zmieniają warunki wykonywania pracy, a wraz z nimi poziom ryzyka. Dlatego przed sezonem zimowym warto ponownie spojrzeć na stanowiska pracy, organizację obowiązków oraz zabezpieczenie pracowników – szczególnie tych wykonujących pracę na zewnątrz.
Przygotowanie pracowników i stanowisk pracy do zimy – o czym pamiętać?
Zima w firmie zaczyna się wcześniej niż wtedy, gdy rano trzeba odśnieżyć parking. Z punktu widzenia bezpieczeństwa liczy się przygotowanie stanowisk pracy, sprawdzenie instalacji, organizacja pracy na zewnątrz, odpowiednie wyposażenie pracowników i ocena tego, czy dotychczasowe środki ochronne nadal odpowiadają warunkom wykonywania pracy.
Warto też uporządkować jedną kwestię terminologiczną. Przepisy dotyczące profilaktycznych posiłków określają okres zimowy jako czas od 1 listopada do 31 marca. Nie oznacza to jednak, że wszystkie obowiązki związane z bezpieczeństwem zimą rozpoczynają się dopiero 1 listopada. Pracodawca ma obowiązek zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy przez cały rok, reagując na rzeczywiste warunki występujące w zakładzie i na stanowiskach pracy.
Jeśli firma potrzebuje wsparcia w ocenie tych warunków, aktualizacji dokumentacji lub organizacji szkoleń, warto skorzystać z usług i szkoleń BHP CENTRO PLUS. Prowadzimy szkolenia oraz obsługujemy przedsiębiorstwa o różnych profilach działalności.
Co zmienia się na stanowisku pracy wraz z nadejściem zimy?
Nie każde zagrożenie pojawia się nagle. Częściej kilka drobnych czynników zaczyna działać jednocześnie. Mokry chodnik zamarza, zmrok zapada wcześniej, pracownikowi marzną dłonie, przez co gorzej operuje narzędziami, a wejście z zewnątrz staje się śliskie od nanoszonej wody i śniegu.
Dlatego przygotowanie do zimy powinno obejmować nie tylko temperaturę, ale również komunikację pieszą i samochodową, oświetlenie, stan nawierzchni, możliwość ogrzania się, odzież roboczą i ochronną, organizację przerw oraz aktualność oceny ryzyka zawodowego.
Pracodawca odpowiada za stan bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ma obowiązek organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki. W praktyce oznacza to konieczność reagowania również na zmianę warunków atmosferycznych i wynikające z niej zagrożenia.
Zanim zrobi się zimno – sprawdź budynek i jego otoczenie
Jesień jest dobrym momentem, aby spojrzeć na obiekt nie tylko jak na budynek, ale jak na miejsce pracy. Niedrożna rynna, słabe oświetlenie parkingu czy uszkodzony fragment nawierzchni latem może być jedynie niedogodnością. Po opadach śniegu i przy oblodzeniu ten sam problem może już prowadzić do wypadku.
Warto sprawdzić stan ogrzewania, wentylacji i oświetlenia, drożność odwodnienia, stan wejść, chodników, schodów, placów manewrowych oraz parkingów. Istotne jest również ustalenie, kto i w jakim trybie reaguje na opady śniegu, gołoledź czy tworzące się sople. Samo wpisanie „odśnieżanie” do zakresu obowiązków nie rozwiązuje problemu – zadanie musi być zorganizowane w sposób bezpieczny i wykonywane przez osoby odpowiednio przygotowane.
Jeżeli prace obejmują czynności wykonywane na wysokości, potrzebne są odpowiednie kwalifikacje, organizacja stanowiska i zabezpieczenia. CENTRO PLUS prowadzi także szkolenia BHP z zakresu prac na wysokości, przeznaczone zarówno dla osób wykonujących takie zadania, jak i pracowników nadzorujących ich realizację.
Temperatura w pomieszczeniu pracy – 14°C czy 18°C?
Przepisy podają konkretne wartości. Co do zasady temperatura w pomieszczeniu pracy nie może być niższa niż 14°C, chyba że ze względów technologicznych nie jest to możliwe. Natomiast w pomieszczeniach, w których wykonywana jest lekka praca fizyczna, oraz w pomieszczeniach biurowych należy zapewnić temperaturę co najmniej 18°C.
Nie wystarczy jednak ustawić termostatu na odpowiednią wartość. Trzeba zwrócić uwagę na rzeczywiste warunki przy stanowisku pracy – przeciągi, napływ zimnego powietrza przez bramy i drzwi, nierównomierne ogrzewanie hali czy nawiew skierowany bezpośrednio na pracownika.
Wentylacja mechaniczna lub klimatyzacja nie powinna powodować przeciągów ani wychłodzenia. Państwowa Inspekcja Pracy zwraca również uwagę na konieczność zabezpieczenia pomieszczeń przed niekontrolowanym napływem zimnego powietrza.
Praca na zewnątrz zimą wymaga innej organizacji
Największe wyzwanie dotyczy pracowników wykonujących obowiązki na otwartej przestrzeni albo w nieogrzewanych pomieszczeniach. Nie chodzi wyłącznie o temperaturę wskazywaną przez termometr. Znaczenie mają także wiatr, wilgoć, opady, czas ekspozycji oraz charakter wykonywanej pracy.
Stanowiska znajdujące się na zewnątrz powinny być zorganizowane tak, aby możliwie ograniczać oddziaływanie niekorzystnych warunków atmosferycznych. Pracownicy powinni mieć również odpowiednią odzież i wyposażenie dobrane do rzeczywistych zagrożeń występujących na stanowisku.
Przy pracy na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach należy zapewnić w pobliżu miejsca pracy pomieszczenie umożliwiające schronienie się przed opadami, ogrzanie oraz zmianę odzieży. Temperatura w takim pomieszczeniu powinna wynosić co najmniej 16°C. Jeżeli ze względu na charakter pracy zapewnienie pomieszczenia nie jest możliwe, przepisy przewidują odpowiednio urządzone źródła ciepła w pobliżu stanowiska, oczywiście z zachowaniem zasad ochrony przeciwpożarowej.
Przygotuj miejsce pracy i pracowników do zimy – zasady BHP
Gorący napój – tak. Posiłek profilaktyczny – nie zawsze
To jeden z obszarów, wokół których powstało sporo uproszczeń.
Sam fakt, że pracownik wykonuje pracę zimą na zewnątrz, nie oznacza automatycznie prawa do posiłku profilaktycznego. W przypadku prac wykonywanych na otwartej przestrzeni w okresie od 1 listopada do 31 marca znaczenie ma również wysiłek fizyczny i związany z nim efektywny wydatek energetyczny.
Rozporządzenie wskazuje dla takich prac próg powyżej 1500 kcal w czasie zmiany roboczej dla mężczyzn i powyżej 1000 kcal dla kobiet. To właśnie dlatego w zakładach, w których kwestia ta ma znaczenie, wykonuje się pomiary wydatku energetycznego.
CENTRO PLUS oferuje pomiary czynników środowiska pracy, obejmujące m.in. mikroklimat zimny, gorący i umiarkowany oraz wydatek energetyczny. Tego rodzaju pomiary pozwalają oprzeć decyzje nie na przypuszczeniu, lecz na rzeczywistych parametrach stanowiska pracy.
Inaczej wygląda kwestia napojów. Przy pracy na otwartej przestrzeni, gdy temperatura otoczenia spada poniżej 10°C, pracodawca powinien zapewnić pracownikom odpowiednio ciepłe napoje.
Zimowa odzież robocza to nie po prostu „grubsza kurtka”
Odzież powinna odpowiadać zagrożeniom wynikającym z wykonywanej pracy. Innych rozwiązań potrzebuje pracownik budowy stojący przez kilka godzin na zewnątrz, innych magazynier przemieszczający się pomiędzy halą a placem, a jeszcze innych osoba wykonująca krótkotrwałe czynności na otwartej przestrzeni.
W praktyce trzeba brać pod uwagę nie tylko temperaturę, ale także wiatr, wilgoć, ryzyko przemoknięcia, widoczność pracownika i rodzaj wykonywanych czynności. Źle dobrana odzież może nie tylko nie chronić przed zimnem, ale także ograniczać ruchy albo utrudniać bezpieczną obsługę narzędzi.
Ocena ryzyka zawodowego zimą – czy trzeba ją zmienić?
Nie każda zmiana pogody oznacza konieczność tworzenia dokumentacji od początku. Trzeba jednak sprawdzić, czy istniejąca ocena ryzyka zawodowego rzeczywiście uwzględnia zagrożenia występujące w sezonie zimowym.
Jeśli pracownicy są narażeni na niską temperaturę, śliskie nawierzchnie, śnieg, silny wiatr, ograniczoną widoczność albo inne czynniki, które wcześniej nie zostały właściwie przeanalizowane, dokumentacja i środki profilaktyczne powinny odpowiadać realnym warunkom pracy.
W ramach kompleksowego nadzoru i outsourcingu BHP CENTRO PLUS wspiera firmy w bieżącej obsłudze zagadnień bezpieczeństwa i higieny pracy, kontroli warunków oraz dostosowywaniu procedur do potrzeb konkretnego zakładu.
Przed zimą warto również odświeżyć wiedzę pracowników
Nawet najlepiej przygotowana procedura niewiele daje, jeśli pracownicy nie wiedzą, jak reagować. Dobrym momentem na przypomnienie zasad jest właśnie okres poprzedzający sezon zimowy.
W przypadku stanowisk robotniczych szkolenie może obejmować zagrożenia występujące podczas wykonywania konkretnej pracy, metody ochrony przed nimi oraz zasady postępowania w razie wypadku czy sytuacji awaryjnej. CENTRO PLUS prowadzi szkolenia BHP dla pracowników na stanowiskach robotniczych, a także szkolenia BHP dostosowane do specyfiki konkretnej branży.
Zimą szczególnego znaczenia nabiera również umiejętność właściwego reagowania na wypadek, wychłodzenie czy inne nagłe zdarzenie. W ofercie CENTRO PLUS znajduje się także kurs pierwszej pomocy przedmedycznej, którego program obejmuje zarówno część teoretyczną, jak i praktyczne ćwiczenia.
Praca zimą – kiedy warunki stają się zbyt niebezpieczne?
W polskich przepisach nie ma jednej uniwersalnej temperatury, poniżej której każda praca na zewnątrz automatycznie staje się zabroniona. To ważne, bo popularne stwierdzenie „poniżej określonej temperatury nie wolno pracować” jest zbyt dużym uproszczeniem.
Pracodawca musi oceniać rzeczywiste zagrożenie i odpowiednio organizować pracę. Przy szczególnie uciążliwych warunkach można wprowadzić dodatkowe przerwy na ogrzanie, a Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje również możliwość rozważenia skrócenia czasu pracy. Jeżeli natomiast warunki naruszają przepisy BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, Kodeks pracy daje pracownikowi prawo do powstrzymania się od wykonywania pracy po niezwłocznym zawiadomieniu przełożonego.
Zimowa lista kontrolna dla pracodawcy
- sprawdź ogrzewanie, wentylację, oświetlenie i stan techniczny miejsc pracy,
- skontroluj chodniki, schody, parkingi, place i drogi wewnętrzne,
- oceń ryzyko związane z niską temperaturą, wilgocią, wiatrem, oblodzeniem i śniegiem,
- zweryfikuj odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej,
- zapewnij możliwość ogrzania się pracownikom pracującym na zewnątrz,
- sprawdź, którym pracownikom przysługują napoje i posiłki profilaktyczne,
- zweryfikuj aktualność szkoleń BHP i przygotowanie pracowników do reagowania w sytuacjach awaryjnych,
- w razie potrzeby wykonaj pomiary mikroklimatu lub wydatku energetycznego.
Bezpieczeństwo zimą warto zaplanować, a nie improwizować
Najlepiej przygotowana firma nie jest tą, w której nigdy nie pada śnieg i nic nie zamarza. Jest nią firma, która wie wcześniej, co zrobić, gdy warunki się pogorszą.
Zimą BHP staje się bardzo praktyczne: ktoś musi sprawdzić nawierzchnię, ktoś zareagować na oblodzenie, pracownik musi wiedzieć, gdzie może się ogrzać, a pracodawca – czy jego organizacja pracy nadal odpowiada aktualnym zagrożeniom.
CENTRO PLUS prowadzi szkolenia zawodowe, szkolenia BHP oraz usługi dla firm, w tym szkolenia stanowiskowe i branżowe, pierwszą pomoc, szkolenia dotyczące prac na wysokości, nadzór BHP oraz pomiary środowiska pracy. Zakres wsparcia można dobrać do charakteru przedsiębiorstwa i zagrożeń występujących na konkretnych stanowiskach.
Źródła wiedzy
- Kodeks pracy – tekst w systemie ELI – https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1465/text.html
- Państwowa Inspekcja Pracy – obowiązki pracodawcy podczas mrozów
- Rozporządzenie w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów – ISAP – https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19960600279&
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/pomieszczenia-higieniczno-sanitarne
Tagi
BHP zimą, praca zimą BHP, praca na zewnątrz zimą, obowiązki pracodawcy zimą, przygotowanie firmy do zimy, temperatura w miejscu pracy zimą, minimalna temperatura w pracy, temperatura 14 stopni w pracy, temperatura 18 stopni w biurze, posiłki profilaktyczne zimą, ciepłe napoje dla pracowników zimą, praca na mrozie, odzież robocza zimą, mikroklimat zimny, pomiar mikroklimatu zimnego, wydatek energetyczny pracownika