Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy są jednym z podstawowych obowiązków każdego pracodawcy. Ich celem nie jest wyłącznie spełnienie wymagań formalnych, ale przede wszystkim przygotowanie pracowników do bezpiecznego wykonywania powierzonych im obowiązków oraz ograniczenie ryzyka wypadków przy pracy.
Kiedy należy przeprowadzić szkolenie BHP? Jak często trzeba organizować szkolenia okresowe? Czy każdy pracownik musi odbywać je w takich samych odstępach czasu? I czy istnieją sytuacje, w których można zrezygnować ze szkolenia okresowego?
W tym poradniku wyjaśniamy najważniejsze zasady dotyczące szkoleń BHP pracowników i obowiązków pracodawcy.
Szkolenia BHP – obowiązek pracodawcy
Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, jeżeli nie posiada on wymaganych kwalifikacji, umiejętności lub dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom odpowiednie szkolenie BHP przed dopuszczeniem ich do pracy, a następnie organizować szkolenia okresowe, których częstotliwość zależy między innymi od rodzaju wykonywanej pracy i poziomu występujących zagrożeń.
Co istotne, szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.
Jakie są rodzaje szkoleń BHP?
Przepisy przewidują dwa podstawowe rodzaje szkoleń:
- szkolenie wstępne BHP,
- szkolenie okresowe BHP.
Każde z nich pełni inną funkcję i jest przeprowadzane na innym etapie zatrudnienia.
Szkolenie wstępne BHP
Szkolenie wstępne powinno zostać przeprowadzone przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania pracy.
Jego zadaniem jest zapoznanie pracownika z podstawowymi zasadami bezpieczeństwa oraz zagrożeniami występującymi na danym stanowisku.
Szkolenie wstępne składa się z:
- instruktażu ogólnego,
- instruktażu stanowiskowego.
Instruktaż ogólny obejmuje podstawowe przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, zasady udzielania pierwszej pomocy oraz podstawowe zasady postępowania w sytuacjach zagrożenia.
Instruktaż stanowiskowy jest natomiast dostosowany do konkretnego stanowiska pracy. Pracownik powinien poznać między innymi zagrożenia występujące na stanowisku, sposoby ochrony przed nimi oraz zasady bezpiecznego wykonywania powierzonych czynności.
Dzięki temu szkolenie nie powinno być traktowane jako formalność. Jego zakres powinien odpowiadać rzeczywistym warunkom, w jakich pracownik będzie wykonywał swoje obowiązki.
Jak często trzeba przeprowadzać szkolenia okresowe BHP?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez pracodawców.
Nie ma jednej częstotliwości obowiązującej wszystkich pracowników. Termin kolejnego szkolenia okresowego zależy przede wszystkim od rodzaju wykonywanej pracy i zajmowanego stanowiska.
Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych
Szkolenie okresowe BHP dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych należy przeprowadzać nie rzadziej niż raz na 3 lata.
Jeżeli wykonywana praca wiąże się ze szczególnie dużym zagrożeniem dla bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników, szkolenia powinny odbywać się co najmniej raz w roku.
Pracownicy administracyjno-biurowi
W przypadku pracowników administracyjno-biurowych szkolenie okresowe co do zasady przeprowadza się nie rzadziej niż raz na 6 lat.
Warto jednak pamiętać, że w określonych przypadkach szkolenie okresowe dla tej grupy pracowników może nie być wymagane. Dotyczy to pracowników administracyjno-biurowych zatrudnionych u pracodawcy, którego przeważający rodzaj działalności znajduje się w grupie ustalonej dla kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia, chyba że z oceny ryzyka zawodowego wynika potrzeba przeprowadzenia takiego szkolenia.
Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami
Pracodawcy oraz osoby kierujące pracownikami, takie jak kierownicy, brygadziści czy mistrzowie, powinny odbywać szkolenie okresowe nie rzadziej niż raz na 5 lat.
Jest to szczególnie istotne, ponieważ osoby kierujące pracownikami mają bezpośredni wpływ na organizację bezpiecznej pracy i przestrzeganie zasad BHP w podległych zespołach.
Pracownicy na innych stanowiskach
Dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach innych niż robotnicze, w tym między innymi na stanowiskach inżynieryjno-technicznych, szkolenie okresowe przeprowadza się nie rzadziej niż raz na 5 lat.
Kiedy należy przeprowadzić pierwsze szkolenie okresowe BHP?
Samo szkolenie wstępne nie kończy obowiązków pracodawcy w zakresie szkoleń BHP.
Pierwsze szkolenie okresowe należy przeprowadzić w określonym terminie od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku.
W przypadku:
- pracodawców i osób kierujących pracownikami – pierwsze szkolenie okresowe powinno zostać przeprowadzone w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia wykonywania pracy,
- pozostałych pracowników – pierwsze szkolenie okresowe należy przeprowadzić w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku.
Następnie szkolenia należy powtarzać z częstotliwością właściwą dla danego rodzaju stanowiska.
Czy szkolenie BHP trzeba powtarzać po zmianie stanowiska?
Zmiana stanowiska pracy może oznaczać konieczność ponownego przeprowadzenia odpowiedniego instruktażu.
Jeżeli pracownik zaczyna wykonywać pracę na innym stanowisku, należy przeanalizować, czy zmieniły się zagrożenia, zakres obowiązków oraz warunki wykonywania pracy.
Szczególne znaczenie ma tutaj instruktaż stanowiskowy, którego zadaniem jest przygotowanie pracownika do bezpiecznego wykonywania pracy na konkretnym stanowisku.
Pracodawca powinien więc każdorazowo ocenić rzeczywiste warunki pracy, zamiast kierować się wyłącznie nazwą stanowiska.
Czy można zwolnić pracownika ze szkolenia okresowego BHP?
Tak, przepisy przewidują określone sytuacje, w których pracownik może nie być zobowiązany do ponownego odbywania szkolenia okresowego.
Jedną z nich jest posiadanie przez pracownika aktualnego zaświadczenia o odbyciu wymaganego szkolenia okresowego u innego pracodawcy, o ile szkolenie pozostaje aktualne.
Możliwe jest również uznanie szkolenia odbytego przez pracownika na innym stanowisku, jeżeli jego program odpowiada wymaganiom przewidzianym dla nowego stanowiska.
Nie oznacza to jednak, że każde wcześniej odbyte szkolenie automatycznie zwalnia z obowiązku kolejnego szkolenia. Każdy przypadek należy ocenić w odniesieniu do stanowiska, programu szkolenia oraz aktualnych warunków pracy.
Szkolenie BHP a praca zdalna
Rozwój pracy zdalnej sprawił, że również w tym przypadku kwestie bezpieczeństwa i higieny pracy wymagają odpowiedniego podejścia.
Praca wykonywana poza siedzibą firmy nie oznacza automatycznie zwolnienia pracownika z obowiązku odbycia wymaganych szkoleń BHP. Pracodawca powinien zapewnić pracownikowi odpowiednią wiedzę dotyczącą bezpiecznego wykonywania pracy, z uwzględnieniem warunków i zagrożeń związanych z wykonywanymi obowiązkami.
W przypadku pracy zdalnej szczególnego znaczenia nabierają między innymi zasady organizacji stanowiska pracy, ergonomia oraz bezpieczna organizacja czasu pracy.
Kto odpowiada za organizację szkoleń BHP?
Za zapewnienie pracownikom wymaganych szkoleń odpowiada pracodawca.
Nie oznacza to jednak, że pracodawca musi samodzielnie przeprowadzać wszystkie szkolenia. Może skorzystać z usług wyspecjalizowanej firmy lub osoby posiadającej odpowiednie kompetencje.
W praktyce współpraca z zewnętrzną firmą BHP może ułatwić między innymi:
- ustalenie terminów szkoleń,
- dobór odpowiedniego rodzaju szkolenia,
- przygotowanie programów szkoleniowych,
- prowadzenie dokumentacji,
- kontrolowanie terminów kolejnych szkoleń,
- dostosowanie szkoleń do specyfiki stanowisk pracy.
Jest to szczególnie przydatne w małych i średnich przedsiębiorstwach, które nie posiadają własnego działu BHP.
Jakie są konsekwencje braku aktualnego szkolenia BHP?
Brak wymaganego szkolenia BHP może prowadzić do poważnych konsekwencji dla pracodawcy.
Przede wszystkim pracownik, który nie posiada wymaganego szkolenia, nie powinien zostać dopuszczony do pracy, ponieważ pracodawca ma obowiązek zapewnić odpowiednie przygotowanie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Problem może stać się szczególnie poważny w przypadku kontroli organów nadzoru lub wystąpienia wypadku przy pracy.
Dlatego warto traktować terminy szkoleń BHP jako element stałego systemu zarządzania bezpieczeństwem w przedsiębiorstwie, a nie jako obowiązek, o którym przypomina się dopiero przed kontrolą.
Szkolenia BHP to nie tylko formalność
Dobrze przeprowadzone szkolenie BHP powinno odpowiadać na realne zagrożenia występujące w miejscu pracy.
Inne ryzyka występują przecież w biurze, inne w magazynie, na budowie, w zakładzie produkcyjnym czy warsztacie.
Dlatego skuteczne szkolenie powinno uwzględniać między innymi:
- specyfikę danego stanowiska,
- występujące zagrożenia,
- stosowane maszyny i urządzenia,
- środki ochrony indywidualnej,
- zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych,
- zasady udzielania pierwszej pomocy,
- wyniki oceny ryzyka zawodowego.
Takie podejście pozwala sprawić, że szkolenie rzeczywiście zwiększa świadomość pracowników i pomaga ograniczać ryzyko wypadków.
Terminy szkoleń BHP – praktyczna tabela
| Grupa pracowników | Częstotliwość szkolenia okresowego |
|---|---|
| Pracownicy na stanowiskach robotniczych | Co najmniej raz na 3 lata |
| Stanowiska robotnicze związane ze szczególnym zagrożeniem | Co najmniej raz w roku |
| Pracownicy administracyjno-biurowi | Co najmniej raz na 6 lat, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w przepisach |
| Pracownicy na stanowiskach inżynieryjno-technicznych | Co najmniej raz na 5 lat |
| Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami | Co najmniej raz na 5 lat |
Terminy te wynikają z zasad określonych w przepisach dotyczących szkolenia w dziedzinie BHP. W konkretnym przypadku należy dodatkowo uwzględnić rodzaj stanowiska, warunki pracy, występujące zagrożenia oraz ewentualne szczególne regulacje.
FAQ – najczęstsze pytania dotyczące szkoleń BHP
Czy szkolenie BHP jest obowiązkowe?
Tak. Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom szkolenie BHP przed dopuszczeniem ich do pracy oraz wymagane szkolenia okresowe.
Jak często pracownik musi przechodzić szkolenie BHP?
Zależy to od rodzaju zajmowanego stanowiska. Szkolenia okresowe mogą być wymagane między innymi co rok, 3, 5 lub 6 lat.
Czy szkolenie BHP jest płatne?
Tak. Koszt szkolenia ponosi pracodawca, a szkolenie odbywa się w czasie pracy.
Czy nowy pracownik musi przejść szkolenie BHP?
Co do zasady tak. Pracownik powinien zostać przeszkolony przed dopuszczeniem do pracy. Szkolenie wstępne obejmuje instruktaż ogólny oraz stanowiskowy.
Czy pracownik biurowy musi mieć szkolenie okresowe BHP?
Nie zawsze. W określonych przypadkach pracownik administracyjno-biurowy może być zwolniony z obowiązku szkolenia okresowego, jeżeli spełnione są warunki określone w Kodeksie pracy i przepisach wykonawczych.
Czy można wykonać szkolenie BHP online?
Forma szkolenia zależy od rodzaju szkolenia, grupy pracowników oraz wymagań wynikających z przepisów. Nie każde szkolenie BHP może być zrealizowane w dowolnej formie zdalnej, dlatego przed wyborem rozwiązania warto sprawdzić aktualne wymagania prawne.
Podsumowanie
Szkolenia BHP są ważnym elementem obowiązków każdego pracodawcy. Odpowiednio przeprowadzone szkolenie nie tylko pozwala spełnić wymagania prawne, ale przede wszystkim pomaga pracownikom rozpoznawać zagrożenia i bezpiecznie wykonywać swoje obowiązki.
Najważniejsze jest pamiętanie, że szkolenie BHP nie jest jednorazowym obowiązkiem. Po szkoleniu wstępnym konieczne może być przeprowadzenie szkolenia okresowego, a następnie jego regularne powtarzanie – w terminach zależnych od rodzaju stanowiska i warunków wykonywania pracy.
Warto również na bieżąco kontrolować terminy szkoleń oraz reagować na zmiany organizacyjne, technologiczne i dotyczące stanowisk pracy.
Potrzebujesz wsparcia w zakresie BHP?
Prawidłowe zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy wymaga nie tylko organizacji szkoleń, ale również odpowiedniej dokumentacji, oceny ryzyka zawodowego oraz bieżącego monitorowania obowiązków pracodawcy.
Centro Plus we Włocławku wspiera przedsiębiorców w realizacji obowiązków z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, pomagając zadbać o prawidłową organizację szkoleń oraz dokumentacji BHP.
Jeżeli nie masz pewności, czy w Twojej firmie wszystkie szkolenia są aktualne lub kiedy powinno odbyć się kolejne szkolenie okresowe, warto zweryfikować to odpowiednio wcześniej – zanim termin stanie się problemem.